Cổng thông tin điện tử Sở Giáo dục & Đào tạo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Liên kết website
 
 
 
Hit counter
0 0 5 4 7 2 2 9
 
 
 
Tin Giáo dục
Một số định hướng trong xây dựng kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường phổ thông
(07/02/2014)


MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG TRONG XÂY DỰNG KẾ HOẠCH
 CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN NHÀ TRƯỜNG PHỔ THÔNG

Huỳnh Minh Tự
Phó Chánh Thanh tra Sở Giáo dục và Đào tạo

     Đảng ta đã xác định con người là tài sản quý giá và quan trọng nhất. Trong đó, giáo dục đóng một vai trò then chốt trong mọi hoạt động. Để thực hiện được và đạt được hiệu quả “nâng cao chất lượng giáo dục” trong một đơn vị thì vai trò của người cán bộ quản lý (hiệu trưởng/thủ trưởng) đóng vai trò quan trọng nhất. Nhằm giúp cho công tác quản lý một đơn vị đạt hiệu quả cao thì đòi hỏi người thủ trưởng cần có xây dựng kế hoạch mang tính chiến lược để có hướng đi đúng và hiệu quả.
     Trên thực tế, không phải nhà trường nào cũng hiểu rõ vị trí, vai trò của việc xây dựng kế hoạch chiến lược (KHCL) phát triển và tác động của nó đến sự phát triển bền vững của nhà trường. Và cũng đã có nhiều nhà trường, xây dựng được KHCL phát triển riêng cho mình, nhưng cũng không đạt được lộ trình phát triển như mong muốn và không đạt được tính bền vững ngay trong quá trình triển khai thực hiện.
     Từ nhận thức trên, tôi thấy vị trí, vai trò của việc xây dựng KHCL là rất lớn. Là một cán bộ quản lý trong ngành giáo dục, tôi rất băn khoăn đối với nội dung này. Tôi xác định rằng: việc xây dựng và tổ chức triển khai thực hiện KHCL nhà trường là mắt xích chủ yếu và quan trọng nhất trong hệ thống công tác quản lý. Công tác này được cải tiến và đẩy mạnh sẽ có tác dụng quyết định tạo nên sự chuyển biến cao về chất lượng dạy học và giáo dục của nhà trường.
     Kế hoạch chiến lược là chương trình hành động tổng quát, là kế hoạch triển khai và phân bố các nguồn lực quan trọng để đạt được các mục tiêu cơ bản, toàn diện và lâu dài của nhà trường/tổ chức nói chung. Hay nói một cách đơn giản, KHCL là xác định mục tiêu mà mỗi nhà trường cần phải đạt được trong một hay nhiều năm tới và các phương thức để đạt được mục tiêu ấy… Có thể thấy, việc xây dựng KHCL trong các nhà trường giống như việc tạo nên một cây cầu nối giữa mục tiêu mà trường đó đạt được với phương thức để thực hiện được các mục tiêu ấy. Để xây dựng KHCL đạt đúng theo yêu cầu đặt ra thì người cán bộ quản lý cần xem xét một số định hướng sau:
 1. Cấu trúc của một bản kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường: Tuỳ theo mỗi loại hình trường học và cấp học mà bản kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường có nội dung khác nhau phù hợp với đặc trưng của mỗi nhà trường; kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường có cấu trúc:
a) Tên của kế hoạch chiến lược: Việc xác định tên của KHCL phát triển nhà trường cần chú ý đến thời gian của chiến lược. Nhìn chung của bản kế hoạch này được trình bày theo mẫu: "Chiến lược phát triển trường X giai đoạn từ năm..... đến năm...." trong đó X là tên của nhà trường.
b) Giới thiệu chung về nhà trường: Nội dung giới thiệu chung về nhà trường gồm có:
     - Lịch sử hình thành nhà trường; vai trò, vị trí, chức năng và nhiệm vụ, quy chế tổ chức và hoạt động của nhà trường.
     - Quá trình phát triển và các thành quả hoạt động của nhà trường theo từng giai đoạn và mỗi thời kỳ lịch sử.
c) Phân tích môi trường bên ngoài và bên trong của nhà trường: Nội dung phân tích môi trường bên ngoài và bên trong của nhà trường gồm:
     - Những thời cơ và thách thức của bối cảnh bên ngoài (trong đó chú trọng nhất là hai lĩnh vực chế định giáo dục và đào tạo quốc gia và quốc tế, nhu cầu xã hội đào tạo nguồn nhân lực).
     - Những mặt mạnh, mặt yếu của nhà trường (về năng lực và tiềm năng của đội ngũ nhân lực, khả năng huy động nguồn tài lực và vật lực của nhà trường).
     - Trên cơ sở nhận biết hai lĩnh vực thông tin trên, cần so sánh với các yêu cầu phát triển giáo dục và phát triển kinh tế - xã hội của cộng đồng, của quốc gia và quốc tế để chỉ ra thuận lợi và khó khăn trước mắt và lâu dài của nhà trường.
d) Xác định sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị cơ bản của nhà trường
     Nội dung xác định sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị cơ bản của nhà trường gồm:
     - Khẳng định mục đích hoạt  động và lý do tồn tại của nhà trường; các lĩnh vực phục vụ ưu tiên và cách thức phục vụ của nhà trường như thế nào để thoả mãn nhu cầu và yêu cầu của người học, yêu cầu của cộng đồng và của xã hội đối với nhà trường.
     - Đưa ra những ý tưởng về tương lai của nhà trường có thể đạt được, trong đó thể hiện rõ các mong muốn của nhà trường, cộng đồng và xã hội đối với nhà trường, những quang cảnh hiện thực, sự tin cậy và hấp dẫn của tương lai, chỉ ra "Cầu nối" cho sự phát triển nhà trường từ hiện đại tới tương lai.
     - Chỉ ra những điều cam kết của nhà trường thực hiện với các bên có liên quan (người học, các lực lượng tham gia giáo dục khác của nhà trường và các thành phần hưởng lợi từ giáo dục của nhà trường), các nguyên tắc chỉ đạo hành vi của các thành viên trong nhà trường đó.
đ) Xác định mục tiêu chiến lược, các mục tiêu và hoạt động ưu tiên: Nội dung xác định mục tiêu chiến lược, các mục tiêu và hoạt động ưu tiên là trình bày về các kết quả cần đạt và những thay đổi về định lượng và định tính trong các hoạt động của nhà trường và đời sống các thành phần hưởng lợi từ giáo dục nhà trường.
e) Xác định các giải pháp chiến lược: Nội dung này trình bày các kết quả xác định các giải pháp để tháo gỡ mâu thuẫn, khắc phục khó khăn hoặc bất cập về những lĩnh vực chủ yếu: Xây dựng, hoàn thiện về quy chế và cơ chế hoạt động của nhà trường; Thiết lập cấu trúc bộ máy và phát triển đội ngũ nhân lực nhà trường; Huy động và sử dụng nguồn lực vật chất của nhà trường; Thiết lập các mối quan hệ trong môi trường giáo dục; Phát triển và ứng dụng các tiện ích của công nghệ thông tin và truyền thông.
g) Đề xuất tổ chức thực hiện: Đề xuất tổ chức thực hiện ở đây được hiểu là trình bày các kế hoạch thực hiện các hoạt động hoặc từng hoạt động (theo từng bước và theo thời lượng); đồng thời định rõ trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân trong việc thực hiện kế hoạch chiến lược. Nói cách khác đây là một chương trình hành động mang tính pháp lý để mọi đơn vị, cá nhân trong và ngoài trường phải thực hiện.
h) Kết luận và khuyến nghị: Trình bày kết luận về tính tất yếu phải có kế hoạch chiến lược, các bước thực hiện xây dựng chiến lược, quá trình huy động trí lực của mọi lực lượng giáo dục để thiết lập kế hoạch, nhấn mạnh những nội dung chủ yếu của bản kế hoạch chiến lược; đồng thời có kiến nghị hoặc khuyến nghị với các bên hữu quan để đồng cảm, chia sẻ với nhà trường trong việc bảo đảm cho kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường được khả thi.
k) Xác định tính pháp lý của văn bản kế hoạch chiến lược
     - Tính pháp lý của văn bản kế hoạch chiến lược này trước hết là chữ ký và con dấu của trường.
     - Việc xin phê duyệt văn bản kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường có ý nghĩa về mặt pháp lý cho hoạt động của đơn vị và mọi thành viên của nhà trường; đồng thời nó còn có ý nghĩa về trách nhiệm và sự ủng hộ của cơ quan quản lý các cấp đối với nhà trường. Như vậy, cần phải có: Chữ ký của hiệu trưởng ký và đóng dấu; Chữ ký của các cơ quan quản lý giáo dục và chính quyền.
2. Yêu cầu kỹ thuật khi xây dựng KHCL: Hệ thống yêu cầu kỹ thuật của một bản KHCL bao gồm các yêu cầu kỹ thuật chung và yêu cầu kỹ thuật riêng.
- Yêu cầu kỹ thuật chung là tập hợp những thành tố có mối quan hệ hữu cơ, tác động trực tiếp đến kết quả của một bản KHCL và mang tính khách quan, bao gồm các thành tố sau: khoa học (trong luận cứ & phương pháp); khách quan (trong nhận định & biện chứng); hệ thống (trong sự tương tác giữa các mục tiêu); khả thi (trong dự báo & thực hiện); nhất quán (trong lựa chọn hệ giá trị), thống nhất (trong quan hệ giữa Hệ giá trị và Tầm nhìn - Sứ mạng và Mục tiêu).
- Yêu cầu kỹ thuật riêng căn cứ theo đặc tính của một bản KHCL và mong muốn riêng của chủ thể, mang tính chủ quan. Nó là tập hợp của các yếu tố tác động gián tiếp đến kết quả của KHCL, bao gồm các yếu tố sau: thời gian thực hiện (ngắn hạn, trung hạn hay dài hạn); cấp độ xây dựng kế hoạch (vĩ mô hay vi mô); mức độ quan trọng của kế hoạch (chiến lược hay tác nghiệp); phạm vi tác động của kế hoạch (toàn diện hay từng phần) và lĩnh vực mà nội dung bản kế hoạch tác động đến.
Từ đó cho thấy, xây dựng một KHCL phát triển cho các nhà trường là một loại công việc bắt buộc. Tuy nhiên, để đạt được các yêu cầu cho một bản KHCL phát triển, mỗi nhà trường cần nắm rõ quy trình kỹ thuật và lựa chọn đúng kiểu mô hình phù hợp ứng dụng với các đặc điểm riêng của từng nhà trường trong việc xây dựng KHCL. Chính sự đa dạng của các nhà trường và tổ chức đã tạo nên sự đa dạng của các mô hình trong lập KHCL. Mỗi một mô hình đều có những phương pháp và quy trình thực hiện nhất định. Vấn đề còn lại của các nhà trường là sự lựa chọn mô hình nào phù hợp với những đặc điểm riêng về nguồn lực và bối cảnh phát triển của từng nhà trường, cụ thể:
- Mô hình lựa chọn theo sứ mạng, dạng mô hình này có thể thực hiện đối với tất cả các nhà trường. Vì trên thực tế cho thấy, bất cứ một nhà trường nào muốn phát triển lâu dài cũng phải lựa chọn cho mình một sứ mạng hoạt động nhất định. Hơn hết, sứ mạng lại là một tiêu chuẩn, điều kiện quy định bắt buộc của cơ quan quản lý Nhà nước đối với mọi nhà trường. Sứ mạng được xem như là kim chỉ nam định hướng cho mọi hoạt động của nhà trường trong suốt quá trình phát triển. Quy trình thực hiện và lập KHCL theo mô hình này gồm các bước cơ bản sau: 1/ Lựa chọn sứ mạng của nhà trường và công bố; 2/ Xác định các mục tiêu quan trọng để hoàn thành sứ mạng; 3/ Xác định phương pháp để đạt được mục tiêu; 4/ Xác định kế hoạch hành động cụ thể; 5/ Xây dựng phương án quản lý việc thực hiện và thu thập thông tin phản hồi.
- Mô hình xác định theo mục tiêu, dạng mô hình này thường được sử dụng kết hợp với mô hình lựa chọn sứ mạng. Vì để thực hiện được sứ mạng mỗi nhà trường cần phải thiết lập được hệ thống các mục tiêu cụ thể và rõ ràng. Trong đó, phải phân định được các mục tiêu mũi nhọn mang tính đột phá và mục tiêu ưu tiên. Khởi phát của mô hình này là việc chọn các mục tiêu cụ thể theo nhu cầu của mỗi nhà trường. Quy trình thực hiện và lập KHCL theo mô hình này gồm các bước cơ bản sau: 1/ Đánh giá trong và ngoài; 2/ Xác định vị trí ưu tiên cho các mục tiêu; 3/ Xây dựng các chương trình hành động hướng đến mục tiêu; 4/ Xây dựng tầm nhìn, sứ mạng và hệ thống giá trị; 5/ Thiết lập kế hoạch hành động cụ thể; 6/ Thiết lập quy trình và hệ thống hồ sơ lưu trữ bằng văn bản; 7/ Xây dựng cơ chế giám sát & phân bổ hợp lý nguồn tài chính; 8/ Xây dựng quy trình đánh giá, phân tích giải pháp thực hiện theo từng giai đoạn cụ thể; 9/ Lập kế hoạch hoàn thiện và phát triển các giải pháp cơ bản hướng đến mục tiêu theo từng giai đoạn; 10/  Xác lập rõ giai đoạn tổng kết rút kinh nghiệm theo từng mục tiêu.
- Mô hình xác định theo đặc điểm nguồn lực, dạng mô hình này căn cứ chủ yếu vào đặc điểm các nguồn lực để xác định sứ mạng phát triển của nhà trường. Tính khả thi khi áp dụng mô hình này bao giờ cũng cao hơn các mô hình khác. Vì việc xác định sứ mạng căn cứ chủ yếu trên thực lực của nhà trường, nó phù hợp cho các chu kỳ lãnh đạo ngắn (từ 5 năm) và triển khai thực hiện các kế hoạch tác nghiệp cụ thể. Quy trình thực hiện và lập KHCL theo mô hình này gồm các bước cơ bản sau: 1/ Lập kế hoạch theo nhóm, đơn vị và thực hiện việc đề xuất sứ mạng, chương trình hành động, các hỗ trợ cần thiết về các nguồn lực của nhà trường; 2/ Lựa chọn sứ mạng và chương trình hành động; 3/ Xác lập kế hoạch hỗ trợ và các điều kiện đảm bảo về nguồn lực; 4/ Lập kế hoạch duy trì và phát huy các nguồn lực; 5/ Xác định dạng /lĩnh vực hoạt động hiệu quả và các vấn đề cần điều chỉnh; 6/ Xác định phương pháp duy trì/nâng cao hiệu quả và điều chỉnh các tồn tại; 7/ Xây dựng kế hoạch kiểm soát và quản lý sự thay đổi các nguồn lực (xem như biện pháp hữu hiệu để thực hiện việc điều chỉnh và đạt được các mục tiêu); 8/ Xây dựng cơ chế kiểm tra, đánh giá việc đạt được các mục tiêu theo từng giai đoạn.
3. Các bước trong xây dựng KHCL:
a) Bước 1: Phân tích môi trường: Các câu hỏi cần trả lời được trong phân tích môi trường (Các cơ hội thuận lợi của nhà trường từ các yếu tố tác động bên ngoài nhà trường là gì, khả năng phát huy ra sao? Các thách thức từ các yếu tố tác động bên ngoài đối với nhà trường là gì, do những nguyên nhân nào và mức độ ảnh hưởng ra sao? Điểm mạnh bên trong của nhà trường là gì, khả năng phát huy ra sao? Điểm yếu bên trong của nhà trường là gì, do những nguyên nhân nào và mức độ ảnh hưởng ra sao? Những vấn đề đặt ra cho nhà trường và những ưu tiên mang tính chiến lược phải tập trung giải quyết vấn đề trong giai đoạn tới là gì?).
b) Bước 2: Xác định sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị và mục tiêu chiến lược. Việc xác định sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị của nhà trường còn gọi là định hướng chiến lược phát triển nhà trường. Bao gồm 4 nội dung (Xác định sứ mệnh nhà trường; Xác định tầm nhìn của nhà trường; Xác định hệ thống các giá trị cơ bản của nhà trường; Xác định mục tiêu chiến lược).
c) Bước 3: Xác định các giải pháp chiến lược: Phải dựa trên kết quả chỉ ra các mâu thuẫn, các khó khăn hoặc bất cập khi thực hiện các mục tiêu chiến lược; Phải chỉ ra các cách thức hành động cụ thể để tháo gỡ các mâu thuẫn, khắc phục các khó khăn hoặc bất cập nhằm tạo ra động lực của sự phát triển. Hoàn thiện cơ cấu tổ chức nhà trường và phát triển đội ngũ; Phương thức đổi mới lãnh đạo và quản lý các hoạt động; Các tiêu chí đánh giá kết quả và công cụ đánh giá để nhận biết thông tin phản hồi về sự phát triển của nhà trường.
d) Bước 5: Viết văn bản, phê chuẩn và ban hành văn bản. Yêu cầu chủ yếu của bước này là: viết được các thông tin chính xác trên cơ sở sự tham gia tích cực của các lực lượng giáo dục sẽ là yếu tố đảm bảo thành công cho việc viết văn bản, phê chuẩn và ban hành văn bản. Coi bản chiến lược phát triển nhà trường là văn bản pháp lý, mọi tổ chức và cá nhân trong trường cũng như các lực lượng tham gia giáo dục khác của nhà trường cùng phải thực hiện.       
    Tóm lại, việc xây dựng kế hoạch chiến lược phát triển trường phổ thông là rất cần thiết trong hoạt động quản lý và nhằm mang lại kết quả trong việc nâng cao chất lượng nhằm đáp ứng cho quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước. Để đạt được các mục tiêu xác định trong kế hoạch còn liên quan rất nhiều đến các vấn đề mang tính kỹ thuật khác. Ngoài ra, còn phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm các nguồn lực, đặc biệt nguồn lực con người. Trong đó, phải kể đến năng lực nhận thức và tư duy của đội ngũ cán bộ lãnh đạo và chủ chốt,  cùng với việc lựa chọn các mô hình tương ứng, phù hợp với yêu cầu về đặc điểm riêng và bối cảnh tác động của từng nhà trường; phù với với yêu cầu kỹ thuật khi xây dựng một bản KHCL phát triển nhà trường.
    Vì vậy việc xây dựng KHCL là nhiệm vụ cần thiết cấp bách trước tình hình thực tế hiện nay và nó có thể xem là hành trang hết sức cần thiết cho công tác quản lý, là cẩm mang không thể thiếu nhằm xác định hướng đi đúng để phát huy tối đa nguồn lực vốn có tại đơn vị và giúp cho sự nghiệp giáo dục của nước nhà ngày càng tiến bộ trong thời kỳ đất nước ta đang hội nhập với nền kinh tế thế giới, đang tiến hành công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.
Tµi liÖu tham kh¶o
- Nguyễn Phúc Châu (2010), Quản lý nhà trường, NXB Đại học Sư phạm.
- Đặng Thị Thanh Huyền, Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Trần Thị Xuân Hương, Đỗ Thiết Thạch, Lập kế họach chiến lược trường phổ thông - Chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường phổ thông theo hình thức liên kết Việt Nam – Singapore.
- Phạm Viết Vượng (2008), Giáo trình Giáo dục học, NXB Đại học Sư phạm.
- Tài liệu tập huấn về Nâng cao năng lực xây dựng chính sách và chiến lược GD-ĐT Việt Nam – Viện NC Phát triển Giáo dục – 2000.

[Quay về] 
Các tin đã đưa:

Trang đầu Trang trước 12 Trang sau Trang cuối
 
 
 
 
 
 
 Video Clip
 
 Hình ảnh hoạt động
 
 
Cơ quan chủ quản: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sóc Trăng
Địa chỉ: số 48 Lê Duẩn, phường 3, thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng
Điện thoại: (079)3616042 - Fax: (079)3824074, Email: Vanphong.SoSocTrang@moet.edu.vn
Ghi rõ nguồn thông tin điện tử Sở Giáo dục và Đào tạo khi trích dẫn lại tin từ địa chỉ này.